प्रत्येक किल्ला जपणारा प्रत्येक मावळा आमचा अभिमान! इतिहास, स्थापत्यशास्त्र, जलव्यवस्थापन आणि सुरक्षित ट्रेकिंगचे संपूर्ण डिजिटल दालन.
हिरोजी इंदुलकरांनी निर्मिलेला गोमुखी संरचनेचा अभेद्य महादरवाजा. बाहेरील शत्रूला दरवाजा थेट दिसत नाही, ज्यामुळे तोफांचा किंवा हत्तींचा मारा अशक्य होतो.
भारत सरकारने छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या अभेद्य गडकोटांची युनेस्को (UNESCO) च्या जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत अधिकृत नामांकनासाठी निवड केली आहे. १७ व्या ते १९ व्या शतकातील मराठा साम्राज्यकालीन लष्करी स्थापत्यकलेची ही अद्वितीय १२ प्रतीके आहेत:
| क्र. | किल्ल्याचे नाव | जिल्हा / राज्य | किल्ल्याचा प्रकार | वैशिष्ट्य व जागतिक महत्त्व |
|---|---|---|---|---|
| १ | किल्ले रायगड | रायगड, महाराष्ट्र | गिरीदुर्ग (Hill Fort) | हिंदवी स्वराज्याची राजधानी; राज्याभिषेक व्यासपीठ व प्रशासकीय नगररचना. |
| २ | किल्ले राजगड | पुणे, महाराष्ट्र | गिरीदुर्ग (Hill Fort) | २५ वर्षे पहिली राजधानी; ३ विशाल माच्या व अद्वितीय बालेकिल्ला रचना. |
| ३ | किल्ले शिवनेरी | पुणे, महाराष्ट्र | गिरीदुर्ग (Hill Fort) | छत्रपती शिवरायांचे जन्मस्थान; ७ भव्य संरक्षण दरवाजे व ताशीव कडे. |
| ४ | किल्ले तोरणा | पुणे, महाराष्ट्र | गिरीदुर्ग (Hill Fort) | स्वराज्याचे पहिले तोरण; झुंजार माची व बुधाला माचीची अभेद्यता. |
| ५ | किल्ले प्रतापगड | सातारा, महाराष्ट्र | गिरीदुर्ग (Hill Fort) | जावळीच्या जंगलातील अजिंक्य लष्करी दुर्ग; अफझलखान वध स्थळ. |
| ६ | किल्ले सिंधुदुर्ग | सिंधुदुर्ग, महाराष्ट्र | जलदुर्ग (Sea Fort) | अरबी समुद्रातील ४८ एकर क्षेत्रफळाचा आरमारी बालेकिल्ला; शिशाची जोडणी. |
| ७ | किल्ले विजयदुर्ग | सिंधुदुर्ग, महाराष्ट्र | जलदुर्ग (Sea Fort) | घेरिया बंदर; तिहेरी तटबंदी व समुद्राखालील गुप्त संरक्षक भिंत. |
| ८ | किल्ले पन्हाळा | कोल्हापूर, महाराष्ट्र | गिरीदुर्ग (Hill Fort) | सिद्धी जौहरचा वेढा व पावनखिंड मोहीम; तीन दरवाजा व अंबरखाना. |
| ९ | किल्ले लोहगड | पुणे, महाराष्ट्र | गिरीदुर्ग (Hill Fort) | विंचुकाटा माची; नाना फडणविसांचा खजिना सुरक्षित ठेवण्याचे स्थळ. |
| १० | किल्ले सुवर्णदुर्ग | रत्नागिरी, महाराष्ट्र | जलदुर्ग (Sea Fort) | कान्होजी आंग्रे यांचे आरमारी केंद्र; समुद्रातून थेट तोफगोळ्यांचा मारा. |
| ११ | किल्ले साल्हेर | नाशिक, महाराष्ट्र | गिरीदुर्ग (Hill Fort) | महाराष्ट्रातील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वोच्च शिखर; १६७२ ची ऐतिहासिक साल्हेर लढाई. |
| १२ | किल्ले जिंजी | विलुप्पुरम, तामिळनाडू | गिरीदुर्ग (Hill Fort) | 'पूर्वेकडील ट्रॉय'; मुघल सैन्याविरुद्ध ८ वर्षे चाललेला ऐतिहासिक वेढा. |
गड-किल्ले ही आपली पवित्र मंदिरे आहेत. गडावर प्लास्टिक बाटल्या, वेफर्सची पाकिटे किंवा कोणताही कचरा फेकू नये. स्वतःचा कचरा स्वतः खाली घेऊन यावा.
स्वच्छ गड अभियानगडावरील पाण्याची टाकी ही ऐतिहासिक आहेत. पिण्याच्या पाण्याच्या टाक्यांमध्ये हात-पाय धुण्यास किंवा पोहण्यास सक्त मनाई आहे.
पवित्र जलसंवर्धनतटबंदी, बुरुज, वाडे व दरवाजांवर दगड-खडूने स्वतःचे नाव कोरू नये. कोणताही ऐतिहासिक दगड किंवा शिल्प हलवू नये.
वारसा संरक्षणपावसाळ्यात निसरड्या कड्यांवर जाणे टाळावे. सोबत प्रथमोपचार पेटी, पुरेसे पाणी, टॉर्च व स्थानिक गाईड सोबत ठेवणे अत्यंत आवश्यक आहे.
सुरक्षित गड भ्रमंती